سگ گله و انسان؛ قصه یک دوستی طولانی از روسیه تا آفریقا

این جانور که بتدریج در طی زمانی طولانی از گرگ‌ها بوسیلۀ پرورش انتخابی نمونه‌های مناسب پدید آمد سگ گله است که هنوز برای نگهبانی استفاده می‌شود.

گفته می‌شود اقوام آریایی، سگی به اسم آلانت Alaunt را با خود به آسیا آوردند و این سگ‌ها احتمالا منشا تمام سگ‌هایی هستند که واریانت‌های ماستیف Mastiff به شمار می‌آیند. بسیاری از نژادهای سگ گله خصوصیاتی دارند که خاص سگ‌های ماستیف است (یعنی به ماستیف انگلیسی شبیه هستند) این ویژگی‌ها عبارتند از بدن عضلانی و سر درشت با فک پهن و پوزه‌ای سیاه. برخی دیگر ماستیف تبتی را جد همه سگ‌های با ظاهر شبیه ماستیف انگلیسی می‌دانند.

برخلاف آنچه برخی می‌پندارند هنوز در بسیاری از فرم‌های زندگی اجتمایی انسان نقش سگ برجسته و دست‌نخورده است.

دامداران در همه ی کشورها نژادهایی از سگ گله دارند که برای منطقه ی زندگی آنها مناسب تر است. در کشور ما به سگ عشایری و سگ گلۀ شیرک و گمل – Gamal که هم‌میهنان کرد به سگ‌های گلۀ درشت‌اندام اطلاق می‌کنند- می‌توان اشاره کرد.

نژادهای معروف سگ‌های گله دارای خصوصیات مشترک مهمی هستند که در طی هزاران سال در روند پرورش این سگ‌ها برای کار نگهبانی این سگ‌ها مطلوب در نظر گرفته شده است.

این ویژگی‌ها عبارتند از: جسارت – توانایی اقدام بدون نیاز به دخالت انسان – ویژگی ایجاد همبستگی با جانورانی دیگر در شرایطی که از سن کم (معمولا از۷-۸ هفتگی) در کنار آنها قرارگیرند.

این سگ‌ها در اطراف گله جایی را برای نظارت انتخاب می‌کنند. و به ظاهر اکثراً در حال استراحت هستند ولی در صورت خطر بسیار سریع دخالت می‌کنند. و خود را بین جانوران درنده و گلۀ دام قرار می‌دهند و در صورت ادامه ی حضور جانوران مهاجم با آن‌ها درگیر می‌شوند.

این سگ‌ها به زندگی در شرایط دشوار عادت دارند. کنترل بهداشت این سگ‌ها به دلیل تماس نزدیک آن‌ها با وحوش برای کنترل بیماری‌هایی مانند هاری اهمیت دارد.

سگ گله در روسیه

در روسیه سه نژاد سگ گله وجود دارد که کلاً آنها را Ovcharka می‌نامند و این سه زیرگروه عبارتند از:

  • قفقازی
  • سگ گلۀ آسیای میانه
  • سگ گلۀ جنوب روسیه (روس‌ها این سگ‌ها را Volkodav می‌نامند یعنی گرگ‌کش)

در مناطق دیگر مثل ارمنستان سگ گله مشابه که در آنجا گمپر Gampr خوانده می‌شود وجود دارد و همینطور در ترکمنستان مشابه همین سگ‌های آسیای میانه Central Asian ovcharka را به نام آلابای Alabai می‌نامند. در افغانستان این سگ‌ها را سگ کوچی می‌نامند و آنها را به دو جنس شیری (درشت‌تر برای کوهستان) و پلنگی (ظریفتر برای دشت) تقسیم می‌کنند.

سگ گله در ترکیه

سگ‌های گلۀ ترکیه سه دسته ی عمده هستند (خود نویسندگان ترکیه نامگذاری‌های مغشوشی ارائه می‌دهند) که عبارتند از سگ کنگال Kangal و سگ آکباش Akbash و سگ گلۀ آناتولی Anatolian Shepherd . لازم به ذکر است که سگ‌هایی مشابه کنگال در کردستان و آذربایجان ایران وجود دارند و ممکن است قدمت استفاده از این سگ‌ها در ایران بسیار بیشتر از ترکیه باشد.

سگ‌های گلۀ ایران به درستی بررسی نشده‌اند و بطور عام می‌توان از سگ گلۀ سراب و سگ‌های گله در کردستان که هم میهنان کرد آن‌ها را گمل Gamal می‌نامند یاد کرد و همین‌طور از سگ‌های موسوم به شیرک.

در مورد سگ‌های مازندرانی اطلاعات بسیار کم است. می‌توان از سگ عشایری و سگ تالش هم یاد کرد که به دلیل فقدان بررسی علمی فعلا جز ذکر نام چیزی دربارۀ آن‌ها در دست نیست.

در مجارستان دو نژاد کوواژ Kuvasz و Komondor معروف هستند. در فرانسه سگ‌های گلۀ گریت پیرنی Great Pyrenee معروف هستند و در ایتالیا سگ گلۀ ماره مارMaremmar

مشابه همین سگ‌ها در قلمرو یوگوسلاوی سابق به نام شارپلانیناک وجود دارد.

سگ گله در آفریقا

استفاده از این سگ‌ها در آفریقا باعث کمتر شدن حملۀ درندگان در حال انقراض مثل یوزپلنگ به دام‌ها شده و تمایل دامداران نیز برای کشتن این جانوران درحال انقراض کم می‌شود و این یعنی منفعت دوسویه.

در آمریکا حدودا از دهه ۷۰ است که بررسی مفید بودن این سگ‌ها برای کاهش اتلاف دام‌ها به وسیلۀ درندگان انجام شده و استفاده از نژادهایی مثل سگ گلۀ آناتولی و گریت پیرنی و ماره مار رواج دارد. آنها میزان خسارات ناشی از اتلاف دام به وسیلۀ درندگان را مشخص کرده. و با بررسی هزینه نگهداری سگ گله و خسارات به این نتیجه رسیدند که استفاده از این سگ‌ها مفید و به صرفه است .

صرف‌نظر از همه ی ابهامات در مورد سگ‌های گلۀ ایران می‌باید به این اشاره کرد که این جانوران زحمتکش که خط مقدم تماس سیستم دامداری با دنیای وحش هستند می‌بایست بررسی علمی شده و تحت پوشش خدمات دامپزشکی دقیق قرار گیرند زیرا این کار به کنترل هرچه بهتر بیماری‌هایی مانند هاری می‌انجامد ما باید کاربررسی و اصلاح نژاد سگ‌های بومی را آغاز کنیم.

منبع: رخ‌شاد

همچنین در این زمینه بخوانید:

سرابی، یکی از بزرگترین نژادهای سگ در جهان

آشنایی با نژاد ژرمن شپرد، مشهورترین سگ نگهبان

گریت دین، نژادی غول‌پیکر اما مهربان

 




دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *