سگ‌هایی که بوی جان را می‌شناسند

لی‌لی سگ ردیاب است و با سیگنال‌هایی که می‌گیرد می‌تواند نقاطی را که مصدومان گرفتار شده‌اند شناسایی کند. «لی لی» به‌خاطر سرعت بالایی که دارد بیشتر برای مأموریت‌های مربوط به پوشش مناطق جنگلی و حوادثی که در بستر رودخانه اتفاق می‌افتد، اعزام می‌شود.

«جیپسی» سگ درشت هیکلی است که وقتی نزدیکش می‌شوی دستش را برای سلام کردن دراز می‌کند. این سگ و سگ‌های دیگری که در مرکز آموزش و نگهداری سگ‌های تجسس جمعیت هلال‌احمر (آنست) حضور دارند.

علاوه بر این‌که آموزش‌هایی همچون پرش از روی موانع، حساسیت‌زدایی از نزدیک شدن به آتش، جست‌و‌جو برای یافتن مصدومان از زیر آوار، جنگل، کوهستان، رودخانه و فرمان پذیری بشین و بخواب و به‌طور کلی فرآیند اجتماعی شدن را فرا می‌گیرند، آموزش‌های دیگری هم دیده‌اند تا فرمان‌پذیرباشند و با انسان‌ها رابطه دوستی برقرار کنند.

در مرکز آنست برای این‌که سگ‌ها بتوانند مردم عادی را نجات دهند و راحت‌تر با مردم ارتباط برقرار کنند باید ساعت‌ها بین مردم بچرخند تا استرس‌شان کم شود.

صدای این نجاتگران تضمین زندگی است

حضور و اعزام بیش از ۳۲ قلاده سگ، شامل ۸ تیم از تهران و ۲۴ تیم پشتیبانی از استان‌های همجوار در محل زلزله کرمانشاه ما را به محمدشهر؛ مرکز نگهداری سگ‌های تجسس برد تا از نزدیک با سگ‌های امدادگری که جان انسان‌ها را نجات می‌دهند، بیشتر آشنا شویم.

در مرکز آنست،جیپسی، چیکو، رونی، گورا، تورا و… به ترتیب از موانع رد می‌شوند و از روی مانع‌های حلقوی می‌پرند. برای این‌که سگ‌های تحت آموزش از آتش و صدا که در بیشتر حوادثی همچون زلزله و آتش‌سوزی وجود دارد، نترسند در محوطه‌ای بزرگ روی طبل‌ها می‌کوبند و سگ‌ها را از کنار حلقه‌های آتش می‌گذرانند تا ترس‌شان بریزد.

کمی آنسوتر هم تنها دختر گروه «لی لی»؛ نجاتگر کودک سه ساله در زلزله سرپل ذهاب با مربی‌اش بازی می‌کند. آنها پس از گذراندن این مرحله به مرحله سخت‌تری پا خواهند گذاشت و بدین ترتیب به سگ زنده‌یاب مبدل می‌شوند.

«مک سیس» ۱۶ ماهه است. دو هفته‌ای را در منطقه زلزله‌زده کرمانشاه مأموریت داشت. او در طول عملیات سه نقطه مشکوک را شناسایی کرد و در نهایت یکی از جانباختگان را زیر آوار تشخیص داد. زلزله کرمانشاه اولین مأموریت «مک سیس» بود.

فرخی مربی «مک سیس» زیر نظر مربی بین‌المللی صلیب سرخ آلمان آموزش دیده است. او و سگش از قم به مرکز آنست آمده‌اند: «شهر ما به دلیل این‌که ماهیت مذهبی دارد کمتر مک‌سیس را بیرون می‌برم. البته کم کم دارد جا می‌افتد که سگ موجود مفیدی است و می‌تواند در مواقع بحران بویژه زلزله به کمک تیم‌های امداد و نجات بیاید. «مک سیس» همراه برادرش مارشال از آلمان آمده‌اند. او خیلی باهوش و البته بازیگوش است.»

مربی «مک سیس» درباره این‌که سگ‌ها بهتر می‌توانند مصدومان را از زیر آوار شناسایی کنند یا دستگاه‌های زنده یاب؟ می‌گوید: «این سگ‌ها چون توانمندی بالایی دارند و به‌خاطر داشتن حس بویایی از برخی دستگاه‌های زنده‌یاب کارآیی‌شان بیشتر است.

سنسورهای دستگاه‌های زنده‌یاب در شرایط بی‌صدا فعال می‌شوند اما سگ‌های آنست حتی در صورت وجود صدای مزاحم هم تجسس می‌کنند وعمق تجسس‌شان بالاست. این سگ‌ها آموزش دیده‌اند چنانچه مصدوم زنده‌ای را پیدا کنند، پارس می‌کنند.»

«گورا» در زبان کردی یعنی بزرگ. «گورا»ی ۳ ساله تاکنون در مأموریت‌های زیادی حضور داشته است. او هنگام ریزش بهمن آبعلی آماده‌باش بود وعملکرد خوبی از خود نشان داد. علاوه بر این ۴ روز پشت سر هم در عملیات پلاسکو شرکت کرده بود. مربی‌اش می‌گوید که «گورا» چند بار روی آوار ساختمان رفت و چند تا نقطه را نشان‌مان داد. مربی با «گورا» به زبان کردی حرف می‌زند.

«لی لی» موهای یکدست سفید و جثه‌ریزی دارد. برخلاف دیگر سگ‌های اینجا که از‌نژاد «ژرمن شپرد» است، نژادش با بقیه فرق می‌کند. او جزو سگ‌هایی است که در ایران کمیابند.

لی‌لی سگ ردیاب است و با سیگنال‌هایی که می‌گیرد می‌تواند نقاطی را که مصدومان گرفتار شده‌اند شناسایی کند. «لی لی» به‌خاطر سرعت بالایی که دارد بیشتر برای مأموریت‌های مربوط به پوشش مناطق جنگلی و حوادثی که در بستر رودخانه اتفاق می‌افتد، اعزام می‌شود.

مربی‌اش می‌گوید: «امثال لی‌لی در ایران فقط دو قلاده است. ما این سگ‌ها را کمتر برای عملیات‌های جست‌و‌جو استفاده می‌کنیم وبیشتر برای پاکسازی به منطقه می‌فرستیم. بیشتر کارهای امداد و نجات با ژرمن‌شپردهاست.»

«سزار» ۱۸ ماه دارد. یک ژرمن شپرد اصیل، جسور، چابک، باهوش و البته کمی هم خجالتی. او تازه وارد چرخه عملیات شده است. اعزام به منطقه سرپل‌ذهاب دومین مأموریتش بود. نخستین مأموریتش هم پلاسکو بوده. آقای محمودی مربی «سزار» درباره سختی کارشان چنین عنوان می‌کند:« فرهنگ نگهداری واستفاده از سگ در جامعه‌مان به درستی جانیفتاده. آن اوایل حتی همکاران‌مان با ما دست نمی‌دادند.

بعد از این‌که از رهبری فتوا گرفتیم که نگهداری و آموزش سگ‌های نجات مشکلی ندارد، راحت‌تر توانستیم کارمان را انجام دهیم. همینکه مردم هم کم‌کم متوجه شدند هدف از نگهداری این سگ‌ها، نجات جان انسان‌هاست اقبال بیشتری نشان دادند. روزی حداقل ۴ ساعت با این سگ‌ها وقت می‌گذرانیم.

تمرینات جست وجو بسته به شرایط منطقه برای سگ‌‌ها خسته کننده است. گاهی در منطقه عملیاتی آنقدر بو هست که سگ به سختی می‌تواند بوها را از هم تفکیک کند و تا زمانی که بوی اصلی را پیدا کند، اذیت می‌شود.

برای مثال گرد و خاک ناشی از آوار حس بویایی سگ را پایین می‌آورد. سگ‌ها مجبورند برای پیدا کردن مصدوم ذرات گرد و خاک را بو بکشند همین ذرات حس بویایی سگ را کم می‌کنند. حتی در منازل مسکونی نیز به‌خاطر ادویه‌جات حس بویایی سگ تحریک می‌شود بنابراین بعد از هر جست و جو به سگ‌ها استراحت می‌دهیم که ریکاوری شوند.»
مربی سزار می‌گوید: «یک مربی نیاز به آرامش روانی دارد. استرس و اضطراب مربی به سگ‌ها هم منتقل می‌شود. سگ‌ها تغییرات رفتاری مربی‌شان را حس می‌کنند و با وجود اضطراب مربی‌شان نمی‌توانند در عملیات تجسس از عهده کار برآیند. »

او با اشاره به چگونگی پیدا کردن فرد زنده از زیر آوار توسط سگ‌های نجات توضیح می‌دهد: «مردم ذهنیت درستی نسبت به سگ‌ها ندارند گاهی آنها فکر می‌کنند یک سگ موادیاب، معتاد است یا سگ جسدیاب جسد می‌خورد. این ذهنیت غلطی است. همه آموزش‌ها حکم یک بازی را برای سگ دارد. برای همین است که سگ‌های تجسس بعد از هر بار عملیات موفق شوق زیادی برای ادامه بازی نشان می‌دهند. سگ‌های زنده‌یاب به دنبال بوی انسان زنده در زیر آوار گشت می‌زنند.»

آموزش‌هایی که مرحله به مرحله سخت‌تر می‌شوند

ژرمن شپردها جلوی چند ویلای مخروبه ایستاده‌اند. آنها مأموریت دارند آدم‌هایی که در نقش مصدوم درآمده‌اند و خود را در لابه‌لای آوار پنهان کرده‌اند از زیر آوار پیدا کنند. قبل از فرمان حرکت، سرمربی به مربی‌ها توصیه‌ می‌کند:

«به هیچ وجه وارد نقاطی که احتمال ریزش ساختمان وجود دارد، نشوید. تصور کنید اینجا زلزله آمده و حدود منطقه را می‌دانیم ولی کسی تعداد مفقودی را اعلام نکرده چند نفر است. خطر گاز وبرق هم نداریم.

تنها خطری که تهدیدمان می‌کند ریزش آواراست. آتش سوزی کاملاً مهار شده. خطر شی‌ء برنده داریم که دست سگ‌های نجات را ببرد. خطر ریزش آوار مهم است جاهایی که سقف دارند وارد نمی‌شویم. این جزو قوانین اولیه است. تأکید می‌کنم زیر سازه‌ها نروید.»

با فرمان راهنما ۴ سگ زنده‌یاب به عنوان تیم اولیه عملیات وارد آوار می‌شوند. تیم‌های امداد و نجات هم سگ‌های نجات را پشتیبانی می‌کنند. فرمان جست‌و‌جو که صادر شد اول «رکسی»، «جیپسی» و «گورا» همراه مربی‌شان وارد ساختمان می‌شوند. رکسی دستور را می‌شنود: «برو پیدایش کن.»

این فرمانی است که رکسی بارها در تمریناتش شنیده. «رکسی» سرش را پایین می‌اندازد و همه جا را بو می‌کشد. سمت شومینه که می‌رسد مکث می‌کند پوزه‌اش را نزدیک‌تر می‌برد. پارس می‌کند، یعنی کسی را پیدا کرده‌است. تیم‌های امداد و نجات پشتیبان برای کمک می‌آیند.

اساس کار مربی با سگ‌های نجات بر پایه تشویق و امیدواری است.سگ این کار را یک نوع بازی و خوشحال کردن صاحبش می‌داند. تجسس و امداد یک نوع بازی بین سگ و مربی است.

یکی از مربی‌ها می‌گوید: «رابطه عاطفی میان مربی و سگ نقش تعیین‌کننده درعملیات دارد؛ به این مفهوم که حرکت یک سگ نشان‌دهنده این است که درهنگام عملیات چه چیزی پیدا کرده است.

به‌عنوان مثال وقتی یک سگ خوشحال است، یعنی یک فرد زنده را پیدا کرده است، اما وقتی جنازه را پیدا می‌کند، با حالت تعجب و ترس به او نزدیک می‌شود، در زمانی هم که حیوان زنده در زیر آوار پیدا می‌کند، حالت تهاجمی دارد و درهنگام برخورد با حیوان مرده، از او فرار می‌کند. بنابراین سگ با بوکشیدن، واکنش خود را به مربی‌اش نشان داده تا به او بفهماند چه چیزی را از زیر آوار پیدا کرده است.»

سگ‌های نجات در زلزله کرمانشاه ۲۰۰ نقطه مشکوک را شناسایی کردند

در مرکز آنست محمدشهر ۳۱قلاده سگ عملیاتی آموزش می‌بینند و ۴۱ قلاده دیگر هم در ریکاوری بسر می‌برند. به گفته اسماعیل اسکندری، رئیس اداره سگ‌های زنده‌یاب جمعیت هلال احمر کشور، در زلزله بم با ۶ قلاده سگ ۷۶ مصدوم از زیر آوار نجات داده شده‌اند.

در زلزله کرمانشاه هم ۲۰۰ نقطه مشکوک را که خانواده‌ها اعلام کردند کسی زیر آن مدفون شده عملیات صورت گرفت. سگ‌های آنست ۱۵ جسد و ۶ مصدوم زنده را در زیر ساختمان‌های فروریخته نجات دادند. حضور سگ‌های زنده‌یاب در مواقع بحران اهمیت زیادی دارد چرا که سریع‌تر از دستگاه‌های زنده‌یاب کارآیی دارند.

سگ‌های تجسس برای ورود به عملیات‌های تجسس باید سه مرحله را آموزش ببینند. مرحله اول مفاهیم پایه‌ای مانند بشین، بخواب، برو و… را یاد می‌گیرند. در مرحله نمایشی که مهم‌ترین مرحله برای همه سگ‌ها اعم از زنده‌یاب،جسدیاب،مخدر و… محسوب می‌شود

سگ‌ها در این مرحله اجتماعی شدن را یاد می‌گیرند، پرش از موانع، بازی با حلقه‌های فلزی، نترسیدن از آتش، ترس نداشتن از صدا و…در این مرحله انجام می‌شود. در مرحله آخر هم سگ‌ها بسته به این‌که کدام سگ توانایی زنده‌یاب، جسدیاب، تحقیقاتی و… را دارد تفکیک می‌شوند.

اسکندی درباره تفاوت سگ‌های تجسس در ایران با کشورهای اروپایی می‌گوید: «آموزش سگ‌های آنست در ایران با آخرین متدهای روز دنیا انجام می‌گیرد. هر آنچه امروزه در آلمان که مهد سگ‌های زنده‌یاب است انجام می‌شود در ایران هم همان آموزش‌ها داده می‌شود اما در ایران برخلاف دنیا برای حوادث مختلف سگ خاصی تربیت نشده است.
همه جای دنیا سگ‌ها بر حسب نوع عملیات و محل حادثه انتخاب و تربیت شده‌اند اما در ایران در همه حوادث تنها از یک‌نژاد «ژرمن شپرد» استفاده می‌شود. »

او در ادامه می‌افزاید: «هم اینک ۷۳ قلاده سگ زنده‌یاب در ایران وجود دارد. در هر استان دو قلاده سگ و در تهران ۸ قلاده سگ زندگی می‌کنند. اگر بحران سنگین باشد همه این سگ‌ها در عملیات شرکت می‌کنند.در زلزله بم با آن حجم فشردگی آوار فقط توانستیم یک منطقه را پوشش دهیم. بینی سگ بعد از مدتی عملیات کیپ می‌شود مربی باید با ترفندی سگ را در این موقعیت‌ها کنار بکشد و بعد از بازی سگ را دوباره آماده کند.»

هزینه خرید هر قلاده سگ ژرمن‌شپرد ۳۰ دلار است. صفر تا صد آموزش سگ‌ها برعهده مربی‌هاست. سگ‌ها از ۳ و نیم ماهگی وارد آموزش و دوره پایه‌ای می‌شوند که این دوره ۶ماه زمان می‌برد سپس در ۹ ماهگی وارد مرحله نمایشی می‌شوند و این آموزش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها تا ۲ سالگی ادامه دارد و تا ۱۲سالگی می‌توانند در عملیات‌ها وارد شوند.

چنانچه مربی متوجه شود سگ سخت کار می‌کند یا خطا می‌کند مجبور است سگ دیگری را جایگزین کند. این سگ‌ها نمی‌توانند در عملیات‌ها افراد زنده زیر آوار را تشخیص دهند. به گفته اسکندری؛در کشورهایی مثل آلمان نگهداری از سگ جزو فرهنگ مردم است و مردم خودشان سگ‌های خانگی را به‌صورت داوطلبانه آموزش می‌دهند. در ایران نیز به‌خاطر فرهنگ و مذهب سازمانی راه‌اندازی شد که سالانه مبلغ زیادی را بابت هزینه نگهداری و آموزش این سگ‌ها هزینه می‌کنند.

رئیس اداره سگ‌های زنده یاب جمعیت هلال‌احمر می‌گوید:«در مرکز آنست ۲۰ قلاده سگ تمرین می‌کنند که حدود یک میلیارد تومان در سال هزینه نگهداری‌شان است. این رقم جدا از هزینه مربی، ماشین‌آلات لازم برای تمرین عملیات، لوکیشن و آموزش است. تیم‌های آنست در گرما و سرما، در برف و بارندگی همیشه در حال تمرین هستند.»

آخرین آمارهای سال ۹۴ و ۹۵ از عملیات تیم آنست نشان می‌دهد، سگ‌های نجات ۳۰۰ عملیات موفق را در کارنامه‌شان ثبت کرده‌اند.

سرمربی تیم‌های آنست جمعیت هلال احمر کشور

سال‌ها بعد از زلزله بم شنیدم که برخی مردم می‌گفتند سگ‌های هلال احمر نجاتم دادند. دو روز بعد از زلزله بم در حالی که آخر شب با سگم که «پیتر» نام داشت تازه از عملیات برگشته بودیم از افراد بومی سراغ‌مان آمدند و خواستند برویم نقطه‌ای را جست و جو کنیم.

آن شب «پیتر» خیلی خسته بود، تقریباً مطمئن بودم حس شامه‌اش برای جست و جو یاری نمی‌کند. اما آن مرد با التماس کمک می‌خواست که دو دختر بچه دو روز است جلوی آوار خانه‌شان نشسته‌اند و از کنار آوار جدا نمی‌شوند و چیزی هم نمی‌خورند.

خواستند «پیتر» را برای تجسس به داخل آوار ببرم تا خیال‌شان راحت شود کسی آن زیر نمانده است. شب از ساعت ۲ گذشته بود نورافکن‌ها را روشن کردیم و با «پیتر» داخل تلی از خاک رفتیم. کمتر از ۷ دقیقه بعد «پیتر» مادر دختر بچه‌ها را پیدا کرد.

از زیر آن آوار فقط یک مادر زنده بیرون آمد اما برای دختر بچه‌های ۱۲ و ۸ ساله انگار همه زندگی‌شان از دل آوار زنده بیرون آمده بود آنها پدر، برادر و خواهرشان را هم از دست داده بودند. بعد‌ها که فیلم «بیدار شو آرزو» را از روی همین قصه ساختند به بم رفتم دیدم همان جا خانه کوچکی ساخته‌اند با زنده ماندن یک مادر زندگی برای آن دو خواهر جریان داشت.

ما یک شعاری داریم که می‌گوییم ما پول خون مردم را می‌گیریم. تیم آنست (آموزش و نگهداری سگ‌های تجسس) در همان ساعت اولیه زلزله کرمانشاه و به محض اینکه شدت زلزله را فهمیدیم منتظر دستور از بالا نماندیم و شبانه به سمت کرمانشاه راه افتادیم.

در مسیر اطلاعاتی را از تیم‌های ارزیاب گرفتیم. ۸ قلاده سگ از تهران بردیم که مجموع سگ‌ها با تیم‌های استان معین ۳۲ قلاده شد. بعد از آنکه وارد کرمانشاه شدیم اعلام کردند بیشترین خرابی را در مسکن مهرسرپل ذهاب داریم و تجمع ساکنین آنجا زیاد بود. در این عملیات ۶ نفر را زنده از زیر آوار بیرون آوردیم. بعد از دو روز که تیم‌های آنست آزاد شدند روستاها را ارزیابی کردیم.
همیشه ساعات‌های اولیه در هر حادثه‌ای همه چیز پیچیده است حتی بومی‌ها هم نمی‌دانند دقیقاً چه اتفاقی افتاده است. نمی‌توانستیم بگوییم سگ‌مان آماده نیست اگر سگ من خطا می‌زد و اعلام می‌کردم کسی آن زیر نیست ممکن بود لودرها به مصدومین آسیب بزنند و فاجعه ایجاد می‌شد.

تصور کنید شما به عنوان یک حادثه‌دیده همه تلاش‌تان را کرده‌اید و امیدتان قطع شده است بعد از حضور سگ‌های تجسس در محل حادثه مردم انتظار کار خارق العاده‌ای را دارند. خیلی از مواقع وقتی می‌گوییم آن زیر کسی نیست تسکینی برای بازمانده‌ها است و در همان لحظات اولیه آرام می‌گیرند.
ما قبل از اینکه وارد هر حادثه‌ای شویم پیشاپیش غم و رنج مردم را حس می‌کنیم و نسبت به اوضاع بی‌اهمیت نیستیم ولی باید تمرکز روی کارمان داشته باشیم اما هیچ وقت تصویر جشن تولدی که با زلزله سرپل‌ذهاب نیمه تمام ماند از ذهنم پاک نمی‌شود.

همان شب چند جنازه از آن خانه بیرون آمد. آنجا نتوانستم بگویم همه چیز برای ما امدادگران عادی است بعضی صحنه‌ها در ذهنت حک می‌شوند. از آن روز به بعد جشن تولد دوستان و آشنایان نمی‌روم چرا که ناخودآگاه یاد آن جشن تولد نیمه‌تمام می‌افتم.
سگ‌های تجسس در عملیات پلاسکو هم حضور داشتند اما آن زمان این تصور بوجود آمد که هلال احمر برای بکار‌گیری و اعزام سگ‌های تجسس به دل حادثه امتناع می‌کند در حالیکه سگ یک موجود زنده است علاوه بر این شدت آتش و حرارت به قدری بود که حتی انسان هم نمی‌توانست نزدیکش شود همه احساس سگ هم حس بویایی‌اش است وقتی مربی دستور می‌دهد؛ «برو» بخاطر اینکه پا و پوزه‌اش می‌سوزد برمی‌گردد و این سگ دیگر از چرخه عملیات حذف می‌شود.

منبع: ایران انلاین




پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *